Skuteczność formacji świecowych — które świece coś mówią, a które są rzutem monetą

Większość formacji świecowych, zmierzona na dużych próbach, działa niewiele lepiej niż rzut monetą. Tak wynika z pomiarów Thomasa Bulkowskiego, na których opiera się książka „Świece Zero”. Tylko część formacji wyraźnie przekracza 60% skuteczności w przewidywanym kierunku. Doji ważka odwraca trend w 50% przypadków, czyli dokładnie jak moneta. Objęcie bessy robi to w 79%, ale ruch po nim należy do najkrótszych w całym katalogu.

Skąd w ogóle wiadomo, czy świeca „działa”

Bulkowski, autor „Encyclopedia of Candlestick Charts”, przebadał 103 formacje świecowe. W testach użył około 4,7 miliona świec dziennych z akcji amerykańskich. Dla każdej formacji sprawdził dwie rzeczy: jak często cena idzie tam, gdzie obiecuje teoria, i jak daleko idzie po wybiciu.

To dwie różne liczby. Pierwsza mówi o kierunku. Druga, nazwana rankingiem wydajności, mówi o sile ruchu. Miejsce 1 oznacza najlepszy wynik, miejsce 103 najgorszy.

Książka powtarza przy każdej formacji to samo zastrzeżenie. Pomiar dotyczy akcji z USA na interwale dziennym. Rynek krypto działa całą dobę, ma inną zmienność i prawie nie ma luk. Liczby traktujesz więc jako punkt odniesienia, a nie jako prawo.

Najpierw zasada: kształt bez miejsca nie istnieje

Rozdział 02 zaczyna się od prostej obserwacji. Ta sama świeca potrafi mieć dwie nazwy i dwa przeciwne znaczenia. Mały korpus u góry i długi dolny cień to po spadkach młot, a po wzrostach wisielec. Kształt jest identyczny, zmienia się tylko miejsce na wykresie.

Dlatego zanim nazwiesz świecę, odpowiedz na pytanie, gdzie stoi. Przy wsparciu, przy oporze, w środku zakresu, po długim ruchu czy w konsolidacji? Świeca w środku zakresu, daleko od ważnych poziomów, prawie nic nie mówi.

Trzy rodziny pojedynczych świec

Książka dzieli pojedyncze świece na trzy grupy:

• Świece zdecydowane, jak marubozu, czyli świeca bez cieni. Pokazują siłę jednej strony w danym okresie, ale po długim ruchu bywają też oznaką wyczerpania.
• Świece niezdecydowania, jak wirujący bąk i doji z odmianami. Obie strony próbowały, żadna nie wygrała.
• Świece odrzucenia, jak młot, wisielec, odwrócony młot i spadająca gwiazda. Długi cień pokazuje poziom, z którego cenę zepchnięto.

Wszystkie formacje wieloświecowe to po prostu te kształty ułożone w określonej kolejności.

Doji ważka: piękny kształt, wynik monety

Doji ważka wygląda jak podręcznikowy sygnał kupna. Ma długi dolny cień, nie ma korpusu, a zamknięcie wypada na samej górze świecy. Podaż zepchnęła cenę, popyt odkupił wszystko.

Pomiar Bulkowskiego jest bezlitosny:

Pomiar	Wynik
Odwrócenie trendu	50%
Ranking wydajności	98/103
Częstość występowania	44/103

50% oznacza, że ważka nie jest ani formacją odwrócenia, ani kontynuacji. Miejsce 98 na 103 oznacza, że nawet gdy cena już wybije, ruch jest jednym z najsłabszych w całej tabeli. Do tego ważka pojawia się regularnie. Książka nazywa to najgorszym połączeniem: dużo okazji do pomyłki i zero przewagi.

Skąd taki wynik? Świeca kończy się w miejscu, w którym się zaczęła. To remis. Rynek nie podjął decyzji, więc formacja nie ma czego przewidywać.

Czy ważka jest do niczego?

Nie całkiem. Książka wskazuje dwa uczciwe zastosowania i żadne nie polega na graniu jej w pojedynkę.

Po pierwsze, doji bywa środkową świecą większych układów. Gwiazda poranna doji odwraca trend w 76% przypadków, a porzucone dziecko w 70%. Przewagę tworzy tam jednak cała sekwencja trzech świec z potwierdzeniem, a nie samo doji.

Po drugie, długi dolny cień pokazuje, dokąd rynek sięgnął po stop lossy i skąd cenę odkupiono. To wskazówka, gdzie leży broniony poziom. Informacja o poziomie, a nie o kierunku.

Paradoks: „czystsza” wersja działa gorzej

Najciekawsze porównanie z rozdziału 09 dotyczy par świec, które różni tylko korpus:

Wersja z korpusem	Odwrócenie	Wersja doji	Odwrócenie
Młot	60%	Doji ważka	50%
Spadająca gwiazda	59%	Doji nagrobek	51%

Intuicja podpowiada, że ważka powinna być silniejsza od młota. Pomiar mówi odwrotnie. Wniosek książki: informację o przejęciu kontroli niesie domknięty korpus, a nie sama długość cienia. Nawet te 59–60% to przewaga skromna.

Objęcie bessy: 79% i haczyk

Objęcie bessy to układ dwóch świec na końcu wzrostów. Po wzrostowej świecy przychodzi spadkowa, której korpus w całości przykrywa korpus poprzedniej.

W pomiarze Bulkowskiego formacja odwraca trend w 79% przypadków. To piąty najlepszy wynik na 103 formacje. Brzmi jak odkrycie, dopóki nie spojrzysz na drugą liczbę: ranking wydajności 91/103. Cena rzeczywiście schodzi poniżej formacji, ale na tym często się kończy.

Rozdział 20 wyciąga z tego najważniejsze rozróżnienie w całej statystyce świec. 79% skuteczności to nie 79% zyskownych transakcji. To odsetek przypadków, w których cena zamknęła się poniżej formacji. Nie mówi, czy ruch pokrył koszty, stop loss i dotarł do celu.

Stąd wniosek książki: objęcie bessy to dobry sygnał ostrzegawczy, ale słaby samodzielny pomysł na krótką pozycję. Lepiej nadaje się do decyzji „zabezpiecz longa” niż „otwórz shorta i czekaj na krach”.

Jak czytać pomiar, żeby nie dać się złapać

Z tych trzech rozdziałów wynika kilka zasad:

• Kierunek i siła ruchu to dwie osobne liczby. Wysoki procent odwrócenia przy słabym rankingu wydajności oznacza krótki ruch.
• Częsta i losowa formacja jest groźniejsza niż rzadka. Kusi codziennie, a przewagi nie daje.
• Najpierw poziom, potem świeca, na końcu ryzyko. Tak brzmi praktyczna kolejność z rozdziału 02.
• Potwierdzenie ma znaczenie. Statystyka objęcia bessy dotyczy wybicia, czyli zamknięcia poniżej dołka całej formacji, a nie samego pojawienia się dwóch świec.

Żadna świeca nie daje pewności. Nawet formacja z dobrym pomiarem potrzebuje stop lossa, bo trading zawsze wiąże się z ryzykiem straty. Sama świeca to powód, żeby przyjrzeć się miejscu na wykresie. Decyzja wymaga kontekstu, potwierdzenia i policzonego ryzyka.

W książce

Rozdział 02 „Świece Zero” zawiera rysunek rodzin świec i tabelę odmian doji, a rozdział 09 prawdziwe wykresy ważki z dwoma różnymi zakończeniami i trzy warunki, bez których nie warto jej brać pod uwagę. Rozdział 20 dokłada wykres objęcia bessy na szczycie ruchu, scenariusz krok po kroku z planem stopa i celu oraz listę kontrolną przed wejściem.

Sprawdź to na bieżących danych: na notowaniach bitcoina na żywo i sezonowości bitcoina (kryptoliczby.pl).