Dźwignia i likwidacja na kontraktach — jak policzyć cenę likwidacji przed wejściem

Cenę likwidacji policzysz w przybliżeniu przed otwarciem pozycji. Dla longa na marginie izolowanym to cena wejścia razy (1 − 1/dźwignia + około 0,5%). Przy dźwigni x10 likwidacja wypada mniej więcej 9,5% pod wejściem, przy x50 już około 1,5%. Najważniejsza zasada z książki „ABC Zero”: stop loss musi leżeć wyraźnie przed ceną likwidacji. Jeśli się nie da, dźwignia jest za wysoka albo pozycja za duża.

Czym jest dźwignia i skąd bierze się likwidacja

Na kontraktach z dźwignią nie płacisz za całą pozycję. Wpłacasz zabezpieczenie, czyli margin. Giełda pozwala otworzyć pozycję kilka, kilkanaście albo kilkadziesiąt razy większą. Przy dźwigni x10 za 100 USDT zabezpieczenia masz pozycję wartą 1000 USDT.

Stratę liczy się od całej pozycji, a nie od zabezpieczenia. Przy x10 spadek ceny o 5% zabiera połowę zabezpieczenia. Gdy strata zbliża się do całej wpłaconej kwoty, giełda zamyka pozycję przymusowo. To jest likwidacja. Nie ma negocjacji i czekania, aż rynek wróci.

Jak w przybliżeniu policzyć cenę likwidacji

Każda giełda liczy to trochę inaczej: inne progi, opłaty i finansowanie. Dla marginu izolowanego książka podaje dobre przybliżenie:

• long: cena likwidacji ≈ cena wejścia × (1 − 1/dźwignia + ok. 0,5%)
• short: cena likwidacji ≈ cena wejścia × (1 + 1/dźwignia − ok. 0,5%)

Te około 0,5% to minimalne zabezpieczenie, którego giełda wymaga, żeby pozycja w ogóle istniała (maintenance margin, czyli margin podtrzymujący).

Przykład z rozdziału, long na BTC od 60 000:

Dźwignia	Cena likwidacji (ok.)	Ile ceny w dół do likwidacji
x10	54 300	ok. 9,5%
x20	57 300	ok. 4,5%
x50	59 100	ok. 1,5%

Wzór służy do szybkiej oceny. Dokładną cenę likwidacji zawsze pokazuje giełda w oknie pozycji. Sprawdzasz ją przed otwarciem, nie po.

Dlaczego przy wysokiej dźwigni stop loss nic nie daje

Zostańmy przy tym samym przykładzie. Stop loss stoi 2% pod wejściem, na 58 800.

Przy x10 i x20 stop zadziała pierwszy. Tracisz zaplanowaną kwotę, a większość zabezpieczenia zostaje. Przy x50 likwidacja leży na 59 100, czyli nad stop lossem. Cena nigdy nie dojdzie do stopa, bo giełda zamknie pozycję wcześniej i zabierze całe zabezpieczenie.

To jeden z najważniejszych wniosków rozdziału. Sam stop loss nie chroni, jeśli dźwignia ustawia likwidację bliżej niż stop.

Trzy ceny na kontrakcie

Rozdział 03 wyjaśnia, dlaczego wynik pozycji na ekranie czasem nie zgadza się z wykresem. Na kontrakcie działają trzy ceny:

• Ostatnia cena to cena ostatniej transakcji. Z niej rysuje się domyślny wykres.
• Indeks to średnia cena z kilku dużych giełd spot.
• Mark price, czyli cena znacznikowa, jest wyliczana przez giełdę z indeksu. To od niej liczy się likwidację i niezrealizowany wynik.

Dzięki temu jedna dziwna transakcja nie wywołuje fali likwidacji. Skutek praktyczny: przed pierwszą transakcją sprawdź, która cena uruchamia twój stop. Inaczej stop może „nie zadziałać”, choć na wykresie cena go dotknęła.

Margin izolowany czy krzyżowy

Giełdy dają dwa tryby zabezpieczenia:

• Izolowany. Każda pozycja ma własne zabezpieczenie. Przy likwidacji tracisz najwyżej tę kwotę, reszta konta jest bezpieczna.
• Krzyżowy (cross). Pozycje korzystają ze wspólnego salda. Wytrzymają większy ruch, ale likwidacja może zabrać całe to saldo.

Na start książka zaleca tryb izolowany, niską dźwignię i stop loss wyraźnie przed ceną likwidacji.

Funding: koszt, który rośnie razem z dźwignią

Kontrakt perpetual nie ma daty wygaśnięcia. Żeby jego cena nie odjechała od rynku spot, co kilka godzin traderzy wymieniają się płatnością zwaną fundingiem. Gdy stawka jest dodatnia, longi płacą shortom. Gdy ujemna, jest odwrotnie.

Funding liczy się od wartości całej pozycji, a nie od wpłaconego zabezpieczenia. Książka sprawdziła historię stawek na kontrakcie BTCUSDT w publicznych danych jednej z giełd. W 2024 roku suma stawek wyniosła około 12% wartości pozycji. Przy dźwigni x5 to około 60% zabezpieczenia, zanim policzysz prowizje i jakikolwiek ruch ceny.

Jest też związek z likwidacją. Gdy brakuje wolnego salda, opłata może zostać pobrana z zabezpieczenia pozycji. W trybie izolowanym cena likwidacji przesuwa się wtedy bliżej aktualnej ceny.

Jak działa sam kontrakt bez daty wygaśnięcia i jak policzyć koszt fundingu, opisuje artykuł o kontraktach perpetual i fundingu na strefatradingu.pl.

Dlaczego dokładanie do stratnej pozycji przybliża kłopoty

Uśrednianie wygląda rozsądnie: średnia cena wejścia się poprawia. Książka wskazuje jednak, co dzieje się w tym samym czasie:

• Pozycja rośnie dokładnie wtedy, gdy rynek pokazuje, że teza się nie sprawdza.
• Każdy kolejny procent ruchu kosztuje więcej, bo pozycja jest większa.
• Na marginie krzyżowym rośnie ekspozycja całego konta.
• Na izolowanym dopłata oddala likwidację, ale to kolejne pieniądze w tej samej przegrywającej pozycji.

Skrajna wersja tego mechanizmu to martyngał, czyli podwajanie stawki po każdej stracie. Działa do dnia, w którym przestaje, i wtedy zabiera wszystko naraz.

Co zrobić przed otwarciem pozycji

Najważniejsza decyzja zapada przed wejściem, a nie w chwili paniki. Z rozdziałów wynika prosta kolejność:

• Ustal stop loss tam, gdzie teza przestaje być prawdziwa.
• Policz wielkość pozycji tak, żeby strata na stopie wyniosła najwyżej 1% kapitału, a na początku 0,5%.
• Sprawdź cenę likwidacji w oknie pozycji. Stop musi leżeć wyraźnie przed nią.
• Jeśli nie leży, obniż dźwignię albo zmniejsz pozycję.

Przy takim planie pytanie „dołożyć czy ratować” w ogóle się nie pojawia.

Gdy pozycja już idzie źle

Jeśli plan nie powstał wcześniej, rozdział 04 proponuje kolejność pytań do przejścia na spokojnie:

• Czy przed wejściem był stop loss? Jeśli tak, to on decyduje, a nie emocje w tej chwili.
• Gdzie jest poziom, który mówi, że teza jest błędna? Jeśli cena już za nim jest, pozycję trzyma tylko nadzieja.
• Ile kosztuje wyjście teraz, a ile likwidacja? Mniejsza, kontrolowana strata jest lepsza niż utrata całego zabezpieczenia.
• Czy możesz zmniejszyć pozycję zamiast ją zwiększać? Częściowe zamknięcie obniża ryzyko i oddala likwidację bez dokładania pieniędzy.

Po likwidacji albo dużej stracie najsilniejsza pokusa to od razu otworzyć nową, większą pozycję. Książka nazywa to najkrótszą drogą do kolejnej likwidacji. Lepiej zrobić przerwę, zapisać w dzienniku, co się stało, i wrócić z mniejszą pozycją.

Książka mówi też wprost, że dla początkującego najlepsza dźwignia to żadna: naukę zaczyna się od spotu albo konta demo. Handel kontraktami z dźwignią wiąże się z wysokim ryzykiem utraty całego zabezpieczenia.

W książce

Rozdział 04 „ABC Zero” ma rysunek ceny likwidacji przy dźwigni x10, x20 i x50 na tle stop lossa oraz odpowiedzi na najczęstsze pytania o likwidację i uśrednianie. Rozdział 03 zawiera porównanie spotu z kontraktem w jednej tabeli, pomiar fundingu na BTCUSDT od 2022 roku rok po roku, najgorsze 90 dni dla longów oraz godziny rozliczeń w czasie polskim.

Sprawdź to na bieżących danych: na mapie likwidacji, dzisiejszych likwidacjach longów i shortów i kalkulatorze pozycji (kryptoliczby.pl).